Renk Seçimi
+ + + + + + + + + + + + + + X

Cümle Türlerine Göre Atasözleri

Konusu 'Türkçe & Dilbilgisi & İmla Kuralları' forumundadır ve Suskun tarafından 10 Mart 2010 başlatılmıştır.

  1. Suskun

    Suskun V.I.P Vip Üye

    Katılım:
    16 Mart 2009
    Mesajlar:
    23.428
    Beğenileri:
    119
    Ödül Puanları:
    5.480
    Yer:
    Türkiye
    Cümle Türlerine Göre Atasözleri​


    Türkçede bulunan bütün tümce türlerine atasözlerinde de rastlanır. Atasözleri kısa ve özlü sözler olduğu için genelde bir veya iki cümleden oluşur. Daha uzun cümlelerden oluşan Türk atasözlerinin sayısı azdır. Atasözlerinde kullanılan cümle türleri şu şekilde sıralanabilir:

    Yalın Cümle

    Atasözlerinin çoğu yalın cümle biçimindedir. İçinde sadece bir yargı bulunan atasözleri genellikle yalın cümleler biçiminde anlatılır.
    Örneğin; Ağaç kökünden yıkılır., Aç köpek fırın duvarını deler. ve Vakit nakittir.

    Birleşik Cümle

    İçinde iki yargı bulunan atasözleri genelde birleşik cümle biçiminde kurulur.
    Örnek: Dağ ne kadar yüce olsa, yol üstünden aşar. / Erkek aslan aslan da, dişi aslan aslan değil mi? / Elin ağzı torba değil ki büzesin.

    Devrik Cümle

    Atasözlerinde şiirsel bir anlatıma özen gösterildiğinden pek çok atasözü devrik cümlelerle kurulmuştur.
    Örnek: Gülme komşuna, gelir başına. / Besle kargayı, oysun gözünü. / Sık gidersen dostuna, yatar arka üstüne.

    Ad Tümceleriyle Kurulan Atasözleri

    * Ad cümleleriyle kurulan atasözlerinde yüklem ad ya da ad soylu sözcüklerden oluşur.

    Örnek: Almak kolay, ödemek güçtür. / Akıl için yol birdir. / İki el bir baş içindir.

    * Ad tümceleriyle kurulan atasözlerinde var, yok sözcükleri ek eylem alarak yüklem olur.

    Örnek: Kalpten kalbe yol vardır. / Ölümen öte köye köy yoktur.

    * Ad tümceleriyle kurulan atasözlerinin çoğunda ek eylem -dır söylenmez. Bu durumda genellikle herhangi bir anlam kaybı söz konusu olmaz.

    Örnek: Can tümceden aziz. / Hizmetçi kırarsa şuç, hanım kırarsa kaza.

    Eylem Tümceleriyle Kurulan Atasözleri

    * Eylem tümceleriyle kurulan atasözlerinde yüklem eylem olur. Eylem tümcesiyle kurulan atasözlerinin sayısı ad tümcesiyle kurulanlara nazaran daha çoktur.

    Örnek: Can boğazdan gelir. / Zorla güzellik olmaz. / İki at bir kazığa bağlanmaz.

    * Bazı atasözlerinde eylem söylenmez. Anlam kendiliğinden ortaya çıkar.

    Örnek: Ata arpa, yiğide pilav. / Bakarsan bağ, bakmazsan dağ olur

    Ek Eylemle Kurulan Atasözleri

    Bazı atasözleri ek eylemle kurulurlar.
    Örnek: Akıl için yol birdir. / Yiğidin malı arsıza kalmaz.

    Atasözlerinde Kipler​


    Atasözleri, uzun tarihî bir süreçte oluştuğu ve çağlar boyu geçerli olduğu için genellikle geniş zaman kipiyle kurulmuştur. Doğrudan öğüt veren atasözlerinde emir kipinin kullanıldığı görülmektedir. yküleme ya da rivayet biçiminde söylenen atasözlerinde belirsiz geçmiş zaman kipinin kullanıldığı görülür. Belirli geçmiş zaman ve şimdiki zaman kipleriyle kurulmuş atasözü sayısı oldukça azdır.



    * Geniş Zaman Kipiyle Kurulmuş Atasözleri:
    Ağır kazan geç kaynar. / Bir başa bir göz yeter. / Boş çuval ayakta durmaz./damlaya damlaya göl olur


    * Belirsiz Geçmiş Zaman Fiiliyle Kurulmuş Atasözleri:
    İnsanoğlu çiğ süt emmiş. / Yaş yetmiş, iş bitmiş. / Yılan sokan uyumuş, aç kalan uyumamış.


    * Soru Kipiyle Kurulmuş Atasözleri:
    Akıl olmayınca ne yapsın sakal? / Tok ne bilir aç hâlinden? / Her sakallıyı baban mı sanırsın?


    * İstek Kipiyle Kurulmuş Atasözleri:
    Ağır git ki yol alasın. / Sabah ola, hayır ola. / Baba malı tez tükenir, evlât gerek kazana.


    * Emir Kipiyle Kurulmuş Atasözleri:
    Baş kes, yaş kesme. / Önce düşün, sonra söyle. / Bin bilsen de bir bilene danış.
     

Sayfayı Paylaş