Renk Seçimi
+ + + + + + + + + + + + + + X

Fiilden İsim Yapan, Yapım Ekleri

Konusu 'Türkçe & Dilbilgisi & İmla Kuralları' forumundadır ve ZeyNoO tarafından 6 Kasım 2012 başlatılmıştır.

  1. ZeyNoO

    ZeyNoO ٠•●♥ KuŞ YüreKLi ♥●•٠ AdminE

    Katılım:
    5 Ağustos 2008
    Mesajlar:
    57.554
    Beğenileri:
    2.938
    Ödül Puanları:
    10.330
    Cinsiyet:
    Bayan
    Meslek:
    Muhasebe
    Yer:
    ❤ Şehr-i İstanbul ❤
    FİİLDEN İSİM YAPAN EKLER

    Fiil kök ve gövdelerinden isim türetirler.

    Mastar ekleri: -mek
    Bütün fiil kök ve gövdelerine getirilebilir. Fillerin isimlerini türetir. Bu yüzden bu eklere isim-fiil (mastar) eki; bu kelimelere de isim-fiil (mastar) denir.

    gel-mek, oku-mak, ye-mek, iç-mek, çalış-mak...

    Bu ek kalıplaşarak kalıcı nesne isimleri de türetebilir; bunlar isim-fiil değil, doğrudan isimdirler:
    yemek, çakmak, ekmek, ilmek, kaymak

    -me
    -mEk eki gibidir. Ama -mEk kullanılan her yerde -mE kullanılamaz. Bu ek de bütün fiil kök ve gövdelerine gelerek; onlardan fiil ismi türetir (isim-fiil yapar): başlama, okuma, yazma, nakletme, hasta olma, danışma, sevme, inanma...

    Bu ek de -mEk gibi kalıcı nesne isimleri yapar: Asma (yaprağı), bölme (işlemi), danışma (memuru), dondurma (külâhı), kavurma, işletme, bağlama :)saz)...

    Bu ek niteleme sıfatı da türetir: Karma (liste), süzme (yoğurt), yazma (eser), saçma (bir fikir), yapma (çiçek), asma (köprü), asma (kat)...

    -İş
    Bu da mastar ekidir. Diğerleri gibi bütün fiil kök ve gövdelerine getirilebilir. Kalıcı nesne isimleri yapabilir:


    Gülün açılış-ını seyret.
    Kapının kapanış-ı çok ses çıkarıyor.
    Adam oturuş-undan bellidir.
    seziş, biliş, alış, veriş, anlayış...​

    Kalıcı nesne isimleri:

    Bu görüşü benimsemedim.
    Bir buluş yapmış ki sorma
    Alış verişe çıkacağız.
    Sende hiç anlayış yok mu?...
    Çıkış ne taraftaydı?

    Sıfat-fiil ekleri:Sıfat-fiil ekleri de mastar ekleri gibi fiilden isim ve sıfat yapan işlek eklerdir:

    -En:
    Fiili yapanı, edeni bildirir. İsim ve sıfat yapar:
    Gülen, bakan, gelen, giden, gezen, yazan, bozan, çalışan, kazanan...

    -Esi
    Sıfat ve isim yapar:
    Ölesi-m gelir,
    Yok olası adam, kırılası eller
    Öpülesi, geberesi, ölesi, bakılası...

    -mez
    Olumsuzluk bildirir. -or'nin olumsuzunu yapar, ama her zaman değil:
    Çıkmaz sokak, olmaz iş, yaramaz çocuk, bilinmez yerler...
    Yılmaz, korkmaz, çıkmaz...
    Ne geçmez zamanmış!

    -or
    İsim ve sıfat yapar:
    Okur yazar, yazar kasa, bilir kişi, gelir gider, keser, güler yüz...

    -dik
    İsim ve sıfat yapar:Tanıdıklar, tanıdık kişiler, olmadık iş, beklenmedik bir anda, sevin-diğ-imiz...

    -ecek
    İsim ve sıfat yapar:alacak(lı), yakacak, yiyecek, giyecek, içecek(lerimiz), gelecek zaman, içecek su, akacak kan, gelecek(ten haber ver-), olacak iş mi?...

    -miş
    İsim ve sıfat yapar:Geçmiş, çok bilmiş, okumuş çocuk, dolmuş, yemiş...


    Diğer ekler:

    -İm
    Eklendiği fiille ilgili hâl, durum, iş ifade eder. O işle ilgili, o işten doğan varlık, eşya, yer isimleri yapar.
    Alım, satım, atım, yatırım, seçim, ölüm, yıkım, verim, biçim, giyim, kuşam, takım, kavram, üretim, bölüm, çözüm, uyum, çekim, (bir) yudum (su) ... .

    -gi
    Fiilin bildirdiği hareketle ilgili çeşitli nesneleri karşılayan isimler yapar:

    Sevgi, saygı, görgü, bilgi, duygu, örgü, sergi, vergi, övgü, algı, tutku, uyku, biçki, baskı, içki, atkı, keski...

    -gin
    Anlama büyüme ve aşırılık katar; yapanı, olanı bildirir; yapılan nesneyi veya işi karşılar. Sıfat, isim ve zarf türetir:

    Dalgın, azgın, kızgın, kırgın, salgın, baygın, bilgin, ergin, bezgin, durgun, olgun, soygun, vurgun, baskın, seçkin, pişkin, yetişkin, tutkun, küskün...
    Keskin sirke, olgun davrandı, soygun yapılmadı...

    -İ:
    İsim ve sıfat türetir:


    Yazı, sıkı, yapı, ölü, korku, batı, gezi, bölü, koşu, doğu, artı, tartı, sürü, örtü, çeki, duru, sayı...
    Korkunun ecele faydası yok.
    Doğuyu, batıyı karıştırdık.
    Ölü balıklar suyun yüzündeydi.
    Yurdun batı tarafı soğuyacak.​

    -ici:
    Çokluk, aşırılık, devamlılık bildirir; -En sıfat-fiil eki gibi failin niteliğini bildirir. Sıfat, isim ve zarf yapar:


    Kalıcı, vurucu, bilici, alıcı, satıcı, dinleyici, görücü, bakıcı, yırtıcı, geçici, kurucu, yüzücü, gidici, öğren(i)ci, dilen(i)ci...
    Eskiden iyi yüzücü imiş.
    Okuyucu sayısı günden güne artıyor.
    Bunlar üzücü hareketler.
    Satıcı kadınlar dolaşıyorlar.
    Pek yırtıcı görünüyor/davranıyor. ​

    -k:
    Fiilde bildirilen harekete uğramış olan veya o hareketten ortaya çıkmış nesneleri karşılayan isimler yapar; bunlar sıfat ve zarf olarak da kullanılır:


    Açık kapı, çürük diş, karışık işler,
    hava soğuk,
    açık konuşur,
    bölük toplandı...​

    -ken:
    İsim ve sıfat yapar:Çalışkan, üretken, alıngan, atılgan...

    -ti:
    kızartı, karartı, bağırtı...

    -Ek:
    konak, durak, yatak, dönek, ürkek, korkak, bıçak...

    -ç:
    inanç, sevinç, usanç...

    -ntı:
    alıntı, akıntı, söylenti, toplantı, yaşantı, sarsıntı

    -e:
    dize, süre
     

Sayfayı Paylaş