Renk Seçimi
+ + + + + + + + + + + + + + X

Eş Anlamlı Sözcükler (Eş Anlamlı Kelimeler)

Konusu 'Türkçe & Dilbilgisi & İmla Kuralları' forumundadır ve Suskun tarafından 28 Mart 2010 başlatılmıştır.

  1. Suskun

    Suskun V.I.P Vip Üye

    Katılım:
    16 Mart 2009
    Mesajlar:
    23.415
    Beğenileri:
    122
    Ödül Puanları:
    5.480
    Yer:
    Türkiye
    Eş Anlamlı Kelimeler


    Yazılış ve okunuş bakımından farklı fakat anlamca aynı olan kelimelerdir. Bu tür kelimeler birbirlerinin yerini tutabilir. Anlamdaş kelimelerin birisi genelde yabancı kökenlidir.

    Örnekler:
    kıymet-değer, cevap-yanıt, sene-yıl, medeniyet-uygarlık, imkân-olanak, acele-ivedi, zelzele-deprem, yoksul-fakir, misafir-konuk, sınav-imtihan, yöntem-metot, mesele-sorun, fiil-eylem, kelime-sözcük, vasıta-araç...

    Fakat bazı durumlarda anlamdaş kelimeler birbirinin yerini tutamaz: “kara bahtlı” kelime grubunda “kara” kelimesinin yerine “siyah” kelimesini kullanamazsınız. Çünkü iki kelimenin (kökeni ne olursa olsun) anlamdaş veya yakın anlamlı olabilmesi için aynı anlam özelliğini taşımaları gerekir.

    Türkçe kelimeler arasında da eş anlamlılık olabilir:

    deprem-yer sarsıntısı-zelzele,
    kimi zaman-ara sıra-zaman zaman-arada bir-bazen

    SÖZCÜKLER ARASINDAKİ ANLAM İLİŞKİLERİ

    Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler


    Aynı varlığı, kavramı veya durumu ifade eden, yazılışları ve söylenişleri farklı, anlamları aynı olan sözcükler, eş anlamlı sözcüklerdir.

    Eş anlamlı sözcükler, dilimize yabancı dillerden girmiş sözcüklerin bizdeki karşılıklarıyla kurdukları ilişkiden doğmuşlardır.

    Kara – Siyah / Mektep – Okul / Talebe – Öğrenci
    Pay – Hisse / Doktor – Hekim / Barış – Sulh
    Okul – Mektep / Savaş – Harp / Star – Yıldız
    Anne – Valide / Amaç – Gaye / Ak – Beyaz
    Kırmızı – Al / Duygu – His / Aş – Yemek
    Hız – Sürat / Hasret – Özlem / Ad – İsim
    Ün – Şöhret / Sözcük – Kelime / Eksiksiz – Tam
    İstek – Arzu / Yüzyıl – Asır / Yönetim – İdare
    Misafir – Konuk / Lisan – Dil / Müsaade – İzin
    Buluş – İcat / İlave – Ek / Sınav – İmtihan

    UYARI:
    Sözcükler, her zaman kullanıldıkları cümle içerisinde ele alınmalıdır. Tek başına eş anlamlı gibi görünen sözcükler cümle içerisindeki kullanımlarında her zaman birbirlerinin yerini tutmayabilir.

    SİYAH – KARA
    Kara gözlü, uzun boylu bir delikanlıydı.
    (SİYAH’la eş anlamlıdır.)

    İhtiyar, kara talihinden şikâyet ediyordu.
    (SİYAH’la eş anlamlı değildir.)

    AK – BEYAZ
    Saçlarında beyazlar fazlalaşmıştı.
    (”AK”la eş anlamlıdır.)

    Bakkaldan beyaz peynir al.
    (”AK”la eş anlamlı değildir.)

    UYARI :
    Bir sözcüğün eş anlamlısı kullanıldığı cümleye göre değişebilir.
    Bu elbise bana bol oldu. (geniş)
    Bu sene bol para kazandım. (çok)
    Ekinler büyümeye başladı. (olgunlaşmak)
    Kampanyaya ilgi büyüyor. (artmak)

    UYARI:
    Aynı cümlede eş anlamlı sözcüklerin kullanılması gereksiz sözcük kullanımından kaynaklanan anlatım bozukluğuna yol açar.
    Buluş ve icatlar sayesinde yaşamımız kolaylaştı.
    Toplumca yoksul ve fakirlere yardım etmeliyiz.
    Onun beğeni ve zevklerine güvenirim.
    Kanıt ve delil yetersizliğinden suçsuz bulundu.

    Örnek Soru ?
    Uzak kelimesinin eş anlamlısı nedir?
     
  2. Suskun

    Suskun V.I.P Vip Üye

    Katılım:
    16 Mart 2009
    Mesajlar:
    23.415
    Beğenileri:
    122
    Ödül Puanları:
    5.480
    Yer:
    Türkiye


    Aynı varlık ya da kavramı karşılayan farklı sözcüklere “eş anlamlı sözcükler” denir. Eş anlamlı sözcüklerin yazılışları farklı, anlamları ise aynıdır. Eşanlamlı sözcükler aynı kavramı karşılar, birbirinin yerine kullanılabilir; aralarında hiçbir anlam farkı yoktur. Genellikle bir dile başka dillerden gelen sözcükler ile o dilin kendi söz varlığındaki sözcükler arasında eş anlamlılık görülür.

    Örneğin;

    * ev-konut,
    * imtihan-sınav,
    * mektep-okul,
    * hürriyet-özgürlük,
    * bellek-hafıza,
    * cevap-yanıt,
    * kıla-vuz-rehber,
    * amaç-gaye-hedef-maksat,
    * kaybetmek-yitirmek

    sözcükleri aynı anlamda kullanıldığında eş anlamlıdır.
    Ancak bir sözcüğün başka bir sözcükle eşanlamlı olup olmadığını cümledeki kullanımına göre belirlemek daha doğru olur. Örneğin “kara” sözcüğünün eş anlamlısı “siyah"tır.
    Ancak;

    * “Onun gibi kara gün dostu adam az bulu*nur.”

    cümlesinde “kara” sözcüğünün eş anlamlısı “siyah” değil, “kötü”dür.

    * “Bu soruların tıpkısını geçen yılki sınavda da sormuşlar.”
    * “Bu kalem, benim masamdakinin aynısıydı.”

    Bu cümlelerde geçen “tıpkısı” ve “aynısı” sözcükleri aynı anlamdadır.

    * “Odasındaki el dokuması, değerli halıları toplamış.”
    * “Kıymetli eşyalarını ayrı bir kutuya yerleştirmiş.”

    Bu cümlelerde geçen “değerli” ve “kıymetli” sözcükleri Eş Anlamlı kelimelerdir.

    * “O eskiden güçlü bir çocuktu.”
    * “Pehlivanlardan kısa boylu olanı daha kuvvetliydi.”

    Bu cümlelerde geçen “güçlü” ve “kuvvetli” sözcükleri anlamdaş sözcüklerdir.
    Eşanlamlılık farklı sözcüklerin aynı anlama gelmesiyle olabileceği gibi, aynı sözcüğün farklı cümlelerde aynı anlama gelmesiyle de olabilir. Örneğin “batmak” sözcüğünü farklı cümlelerde kullanalım:

    I. Ülkenin en ünlü turizm şirketi batmış.
    II. Çamurda oynayan çocuğun üstü başı batmış.
    III. Onun bu sözleri bana battı.
    IV. Kayıklardan biri gölün bu bölümünde batmış.
    V. Okyanusta çarpışan gemiler batmış.

    “Batmak” sözcüğü I. cümlede “iflas etmek”, II. cümlede “kirlenmek”, III. cümlede, “dokunmak, rahatsız etmek” anlamında kullanılmıştır. IV. ve V. cümlede ise “bir sıvının üstündeyken içine gömülmek” anlamında kullanılmıştır. O halde bu cümlelerde “batmak” sözcüğünün sadece IV. ve V. cümledeki kullanımları anlamdaş sözcüklerdir.






    Eş Anlamlı Sözcükler

    Sesleri farklı, anlamları aynı olan sözcüklere eş anlamlı (anlamdaş) sözcükler denir. Türkçede sözcükler arasında eş anlamlılıktan çok, yakın anlamlılık vardır. Bu nedenle Türkçede eş anlamlı sözcüklerin sayısı çok azdır. Türkçedeki eş anlamlılık, yabancı kökenli sözcüklerden kaynaklanır. Eş anlamlı kelimelere bakıldığında genellikle bunlardan birinin Türkçe, öbürünün yabancı kökenli sözcük olduğu görülür:

    Bir sözcüğün eş anlamlısını cümledeki kullanımı belirler.

    Örneğin:

    “Çektiğimiz sıkıntının nedeni sevgisizlik, bencilliktir.” cümlesinde geçen “sıkıntı” sözcüğü, “Bu seferki yolculuğumuz çileli geçti.” cümlesindeki “çile” sözcü*ğüyle eş anlamlıdır. Ancak;

    Eline geçirmiş de çileyi evirip çevirip yumak yapıyor.
    dizelerindeki “çile” ile eş anlamlı değlldir.




    abide :anıt
    acele :çabuk
    acemi :toy
    aciz :güçsüz
    adalet :hak
    adet :sayı
    aka :büyük
    akıl :us
    al :kırmızı
    alelade :sıradan
    aleni :açık
    ara :fasıla
    araba : otomobil
    armağan :hediye
    aşk :sevi
    atik :seri
    ayakkabı :Pabuç
    bağışlama :affetme
    bacı :kız kardeş
    baş :kafa
    bayağı :adi
    beyaz :ak
    bonkör :cömert
    cennet :aden
    cevap :yanıt
    cılız :zayıf
    cimri :Pinti
    cümle :tümce
    çabuk :acele
    çağrı :Davet
    çamur :balçık
    çare :umar
    denk :müsavi
    deprem :zelzele
    dilek :istek :arzu
    dizi :sıra
    doktor :hekim
    dost :arkadaş
    edebiyat :yazın
    edep :adap
    ehemniyet :önem
    elbise :esbap
    emniyet :güven
    eser :yapıt
    eş anlamlı sözcükler :anlamdaş sözcükler
    ev :konut
    fakir :yoksul
    fayda :yarar
    fena :kötü
    fikir :Düşünce ya da ide
    gemi :Vapur
    gezmek :Dolaşmak
    gökyüzü :sema
    gözlem :rasat
    güç :kuvvet
    hadise : olay
    hareket :kinetik
    hasım :Düşman
    hasret :özlem
    hatıra :anı
    hediye :armağan
    hekim :Doktor
    hısım :Dost
    ırak :uzak
    ırmak :nehir
    idadi :lise
    idare :yönetim
    ihtiyar :yaşlı
    ihtiyaç :gereksinim
    ilan :Duyuru
    ilişki :münasebet
    imtihan :sınav
    isim :ad
    istasyon :gar veya Terminal
    istikbal :gelecek
    işçi :amele
    ivedi :çabuk
    izahat :açıklama
    kabiliyet :yetenek
    kafa :baş
    kahin : medyum veya öz Türkçesi bilici
    kalp :yürek
    kanıt :Delil
    kelime :sözcük
    kılavuz :rehber
    kırmızı :al
    kıyı :kenar veya sahil
    kirli :Pis
    kolay :basit
    konuk :misafir
    kural :kaide
    kuvvetli :güçlü
    küçük :ufak veya minik
    lider :önder
    mal :meta
    mani :engel
    matem :yas
    mektep : okul
    mektup :name
    merkep :eşek
    misafir :konuk
    misal :örnek
    muharebe :savaş
    mübarek :kutsal
    namzet :aday
    nehir :ırmak
    nesil :kuşak
    nezir :adak
    okul :mektep
    ortalama :Vasat
    oy :rey
    öğrenci :talebe
    öğretmen :muallim
    önder :lider
    örnek :misal
    öykü :hikaye
    problem :sorun
    rey : oy
    rüştiye : ortaokul
    rüzgar :yel
    saadet :mutluluk
    sabit :Durağan (durgun)
    sağlık : sıhhat
    savaş :cenk veya muharebe
    sebep :neden
    sene :yüzyıl ya da asır
    serüven :macera
    sevinç :mutluluk
    sınav :imtahan
    sınıf :Derslik
    sitane :yıldız
    siyah :kara
    son :nihayet
    sonbahar :güz
    soru :sual
    sorumluluk :mesuliyet
    sözcük :kelime
    sözlük :lügat
    şaka :latife
    şakacı :nüktedan
    tabiat :Doğa
    tartışma :münakaşa
    temel :esas
    tören :merasim
    tren :şimendifer
    tutsak :esir
    tümce :cümle
    uçak :tayyare
    ulu :yüce
    ulus :millet
    usta :ehil
    uyarı :ikaz
    uygarlık :medeniyet
    üzüntü :tasa
    vakit :zaman
    vatan :yurt
    vazife :görev
    veteriner :baytar
    vilayet :il
    Yaşlı :ihtiyar
    yel :rüzgar
    yemek :aş
    yetenek :beceri ye da kabiliyet
    yıl :sene
    yılmak :bıkmak
    yoksul :fakir
    yurt :Vatan
    yürek :kalp
    yüz :sima :çehre :surat
    zehir :agu
    zengin :Varlıklı
    zırnık :metelik
     

Sayfayı Paylaş

Gelen aramalar...

  1. aynen es anlami